W PROWADZENIE
DOKUMENTY SOBORU W VIENNE:
- Bulla Vox in excelso o kasacie Zakonu Templariuszy – 22 III 1312 r.
- Bulla Ad providam o dobrach templariuszy 41(Vienne, 2 V 1312)
Jedyny sobór w czasie «niewoli awiniońskiej» zwołał papież Klemens V (1305-1314). Skłoniły go do tego przede wszystkim dwie sprawy: spór zaistniały pomiędzy jego poprzednikiem Bonifacym VIII (1294-1303) a królem Filipem IV Pięknym oraz sprawa templariuszy.
Spór pomiędzy papieżem a królem dotyczył kwestii finansowych. Zaognił się, gdy Bonifacy VIII wystosował bullę Unam sanctam, w której określił, że najważniejszą na świecie jest władza papieża, a władza świecka jest od niej zależna. Posłuszeństwo papieżowi, również w sprawach świeckich, wymagane jest do zbawienia. Cesarz, w odpowiedzi na takie stanowisko papieża, nakazał go aresztować i osądzić. Jakkolwiek do tego nie doszło, problem okazał się nader poważny.
Templariusze, po wycofaniu się z Ziemi Świętej, stanowili dla króla przeszkodę w powiększaniu majątku, ze względu na ich ogromne posiadłości. Spowodowało to, że król nakazał ich aresztować w 1307 roku pod pretekstem postawy antychrześcijańskiej i niemoralnej. Odzwierciedlają to teksty soborowe. Klemens V nie zdołał oprzeć się Filipowi i przychylił się do jego żądania kasaty zakonu.
Sobór odbywał się od 16 października 1311 roku do 6 maja roku następnego. Wzięło w nim udział około 300 kardynałów, biskupów i opatów. Podjęto na nim sprawę templariuszy, papież okazał się powolny żądaniom króla, w zamian za odstąpienie od królewskiego żądania potępienia papieża Bonifacego VIII.
W sprawie odzyskania Ziemi Świętej zaproponowano nową krucjatę, na czele której miał stanąć Filip Piękny – nigdy do niej nie doszło.
Tematem obrad były również stosunki pomiędzy biskupami i parafiami z jednej strony, a nowymi zakonami żebraczymi z drugiej, potępiono poglądy franciszkanina Piotra Jana Olivi oraz sposób życia begardów i beginek. Dekrety soborowe zostały przygotowane przez komisję kardynałów i zaaprobowane przez posiedzenie ogólne na ostatniej sesji. Nie wiadomo jaką miały formę, ani ile ich było, gdyż dopiero w dwa lata później Klemens przygotował ich tekst do ogłoszenia. Z powodu jego śmierci ogłosił je dopiero Jan XXII (1316-1334), wprowadzając własne poprawki.
Wszystkie dokumenty soborowe dokładnie prezentuje Ewald Müller, omawiając źródła tekstów oraz historię poszczególnych problemów. Podaje także spis wszystkich uczestników soboru (s. 73nn). W ślad za Alberigo, tekst pierwszej bulli Vox in excelsis (1) podajemy za wydaniem K. J. von Hefele. Następne bulle (2-8), prezentujemy w kolejności G. Alberigo, który wykorzystał Regesty Klemensa V, i podajemy je za nim, za Bullarium Romanum oraz za Mansim; noty odsyłają do poszczególnych miejsc. Dekrety pochodzą z wydania Decretalium oraz z H-L.
BIBLIOGRAFIA :
K. J. v. H EFELE, Zur Geschichte der Aufhebung des Templerordens, Theologische Quartalschrift 48 (1866) 63-76.
Regestum Clementis papae V, Romae 1886.
Bullarium Romanum IV.
H-L VI/2, 672-715.
MANSI 25, 367-412.
ALBERIGO 333-401.
DYL , 67-77.
SCHATZ 114-118.
E. MÜLLER, Das Konzil von Vienne 1311-1312, seine Quellen und seine Geschichte, Verlag der Aschendorffschen Verlagsbuchhandlung, Verlag der Aschendorffschen Verlagsbuchhandlung, Münster 1934.
L. VEREECKE, La réforme de l’église au concile de Vienne 1311-1312, Studia Moralia 14 (1976) 283-335.
E. BELLONE, Cultura e studi nei progetti di reforma presentati al concilio di Vienne (1311-1312), Annuarium Historiae Conciliorum 9 (1977) 67-111.
M. MOLLAT – P. T OMBEUR, Le concile de Vienne. Concordance, Index, Listes de fréquences, Tables comparatives, Université Catholique, Louvain 1978.
G. Lizerano (wydanie i tłumaczenie francuskie), Le Dossier de l’affaire des Templiers, Belles Lettres Paris 1989 (wyd. 3).
L. E. BOYLE, A Committee Stage at the Council of Vienne, Studia in honorem eminentissimi cardinalis Alphonsi M. Stickler, a cura di R. I.
CASTILLO LARA, LAS Roma 1992, 25-35.
L. W ETZEL, Le concile de Vienne (1311-1312) et l’abolition de l’Ordre du Temple, Ed. Dervy Paris 1993.
M. B ARBER, Crusaders and Heretics, Twelfth to Fourteenth Centuries, Variorum Aldershot, 1995.
M. B ARBER, Templariusze, tłum. R. S ODÓŁ , PIW Warszawa 2000.
M. LAMBERT, Herezje średniowieczne, tłum. W. J. Popawski, Gdańsk-Warszawa 2002, 5-293.
F. KUSIAK, Rycerze średniowieczni Europy łacińskiej, PIW 2002.