WPROWADZENIE
Sobór ten został zwołany przez papieża Aleksandra III (1159-1181) po podpisaniu pokoju z cesarzem Fryderykiem Barbarossą (1177), który wcześniej popierał antypapieży: Wiktora (1159-1164), Paschalisa III (1164-1168)i Kaliksta III (1168-1178). Papież zwołał sobór 21 września 1178 roku, na5 marca 1179 roku. Obrady objęły trzy sesje i zakończyły się 19 marca.Oprócz biskupów, a było ich około 300, oraz opatów, zaproszono także przedstawicieli zakonów rycerskich i władzy świeckiej. Ustalono przede wszystkim zasady wybierania papieża, by uniknąć na przyszłość możliwości wybierania dwóch biskupów Rzymu. Odtąd papież mógł być wybrany większością dwóch trzecich głosów elektorów. Zajęto się różnymi nadużyciami w Kościele, powtórzono niektóre kanony starsze oraz dodano nowe, zwłaszcza wymierzone przeciwko albigensom i Żydom.
Istnieje ogromna ilość kolekcji praw, które zawierają kanony tego soboru,co świadczy o jego znaczeniu. Z tego też powodu został uznany z czasem za powszechny, na podobnej zasadzie jak poprzednie dwa, choć w rzeczywistości wpisują się one wszystkie w kontekst synodów generalnych, których papieże zwoływali znacznie więcej. Nową świadomość na temat ekumeniczności soborów papieskich zauważymy dopiero wraz z Soborem Laterańskim IV.
W. Herold ustalił, że istnieją aż 34 różne tradycje przekazu dokumentów odnoszących się do Lateranum III [W. HAROLD, Die Canones des 3. Laterankonzils (1179), praca doktorska z roku 1952, nieopublikowana, konsultowana przez Alberigo. Zaproponował nową kolejność kanonów, odnotowaną przez Alberigo, a za nim i przez nas. Por. ST. KUTTNER, Brief Note, concerning the Canons of the Third Lateran Council, Traditio 13(1957), 505-506] . Nie istnieje do tej pory wydanie, które uwzględniałoby wszystkie te tradycje, nie jest zresztą pewne, czy wszystkie zawarte w nich przepisy rzeczywiście zostały wtedy ustalone, czy też dopisano je, by stworzyć kompletne kolekcje praw. Alberigo oparł swe wydanie kanonów na editio princeps [P. CRABBE, Concilia omnia, tam generalia quam particularia…, Coloniae Agrippinae 1538 i 1551], uwzględniając równocześnie wydanie rzymskie z 1612 roku [Concilia Generalia Ecclesiae catholicae, 4 vol. Romae 1608-1612]. Za tym rzymskim wydaniem poszedł też Mansi. Nasz tekst opiera się na wydaniu Mansiego, porównujemy go jednak systematycznie z tekstem Alberigo i podajemy ważniejsze różnice (nieliczne), gdyż na nim opierała się cała literatura przedmiotu, uprzednia do wydania Alberigo z roku 1962. Przytaczamy tylko 27 kanonów, które niewątpliwie zostały zaaprobowane na soborze. Tak zwany Appendix ad Concilium Lateranense oraz inne dołączone kanony zajmują ponad 200 kolumn w wydaniu Mansiego (22, 248-454). Dla szczegółowych informacji dotyczących manuskryptów i różnic między nimi odsyłamy do Alberigo.
BIBLIOGRAFIA:
MANSI 22, 209-233.
H-L V/2, 1087-1107.
ALBERIGO 205-225.
DYL, 31-40.
SCHATZ 102-104.
[Por. bibliografię do Soboru Laterańskiego I i II]