WPROWADZENIE
Pierwszy Sobór Laterański postawił sobie za zadanie kontynuację reformy zapoczątkowanej przez papieża Grzegorza VII (1073-1085). Biskupem Rzymu nie był on zbyt długo, jednakże wywierał wielki wpływ na poprzednich papieży. Trzy główne tematy, jakimi miano się zająć, to:
1) symonia;
2) nieprzestrzeganie «celibatu»;
3) problemy wynikłe z nieprzestrzegania «celibatu» i związane z dziedziczeniem dóbr kościelnych oraz z inwestyturą, czyli mianowaniem duchownych (zwłaszcza biskupów i opatów, przez władców świeckich).
Papież Kalikst II doszedł w tej sprawie do porozumienia z cesarzem Henrykiem V w 1122 roku. Dla jego zatwierdzenia postanowiono zwołać sobór generalny na rok następny. Obradował on, przy udziale ok. 300 biskupów i opatów, od 18 marca do (najpóźniej) 6 kwietnia 1123 roku. Zatwierdzono rzeczone porozumienie oraz uchwalono kanony dyscyplinarne, których tekst przedstawiamy. Trudno ustalić, kiedy uznano to zgromadzenie za sobór powszechny. Wiele z przyjętych kanonów zamieścił w swoim Decretum Gracjan (1140-1150), o czym informujemy w notach.
Sobór Laterański I poprzedziła cała seria synodów rzymskich zwoływanych od 1059 roku. Za czasów Grzegorza VII przybrały one formę tzw.synodów postnych. Od 1074 roku zwoływano je regularnie na początku Wielkiego Postu. Znaczenie dla soboru miały także synody zwoływane wówczas na terenie dzisiejszej północnej Italii oraz południowej Francji. Przykładowo wymieńmy: Piacenza (1095); Clermont (1095); Tuluza (1119). Wpływ wspomnianych synodów zostaje poświadczony w odnośnych przypisach. Po soborze zaś zwołano cały szereg synodów regionalnych: Londyn (1125; 1127); Rouen (1128); Toledo (1129); Reims (1131); Piza (1135), których zadaniem było wprowadzenie uchwał soborowych w życie konkretnych kościołów lokalnych.Nie zachował się autentyczny zbiór kanonów ustalonych na soborze.Różne wydania brały pod uwagę różne tradycje rękopiśmienne, które starał się ująć krytycznie Alberigo. Dla potrzeb naszego wydania porównaliśmy wydania dotychczasowe. Przejęliśmy kolejność kanonów zaproponowaną przez Alberigo, gdyż wydanie to jest obecnie najpowszechniej używane. Zasadniczo jednak opieramy się na wydaniu Mansiego, najpełniejszego i klasycznie używanego w Kościele. Z niego właśnie przytaczamy tytuły kanonów. Tekst porównujemy z wydaniem G. H. Pertza [Monumenta Germaniae Historica, Legum II, Hannover 1837, 182-183], które zostało przytoczone przez Migne’a, z Decretum Gratiani, oraz z wymienionym wydaniem Alberigo;
BIBLIOGRAFIA:
MANSI, 21, 281-300.
H-L V/1, 631-639.
PL 163, 1361-1364 (tekst Pertza).
ALBERIGO 187-194.
Sz. WŁODARSKI, Historia chrześcijaństwa t. 3: Rozwój i ekspansja Kościoła Rzymskokatolickiego w XII i XIII w., CHAT, Warszawa 1966.
F. VANDENBROUCKE, La spiritualità del Medioevo. Nuovi ambienti e nuovi problemi (sec. XII-XVI), Ed. Dehoniane, Bolonia 1966.
J. DOBRACZYŃSKI, Doba krucjat. Szkice historyczne z XI-XIII w., IW PAX, Warszawa 1968.
G. FOREVILLE, Latran I, II, III et Latran IV, Paris 1965.
DYL, 11-21.
SCHATZ, 98-101.
F. KUSIAK, Rycerze średniowieczni Europy łacińskiej, PIW 2002.