WPROWADZENIE
DOKUMENTY Z TEGO SOBORU:
LIST KAPREOLA Z KARTAGINY DO SOBORU EFESKIEGO
DRUGI LIST CYRYLA DO NESTORIUSZA
Zwołanie tego soboru poprzedził epistolarny konflikt pomiędzy Nestoriuszem, biskupem Konstantynopola oraz Cyrylem, biskupem Aleksandrii. Pozornie chodziło o prawomocność używania tytułu Bogarodzica (Theotokos), w istocie jednak chodziło o określenie złożenia natury boskiej i ludzkiej w Chrystusie. Obaj biskupi szukali mediacji w Rzymie u Celestyna I, który wraz ze zwołanym na tę okoliczność synodem przychylił się do opinii Cyryla i potępił Nestoriusza w 430 roku. Ten z kolei skłonił cesarza Teodozjusza II do zwołania soboru z udziałem wszystkich metropolitów Kościoła. Warto zauważyć, że list zapraszający do Efezu został wysłany dopiero 19 listopada 430 roku, a datę wyznaczono na Zesłanie Ducha Świętego, co przypadło na 7 czerwca 431 roku. Trudno zrozumieć ustalenie daty tak wczesnej, zaledwie 50 dni od Wielkanocy i w trzy tygodnie od wznowienia żeglugi na Morzu Śródziemnym. Delegaci z dalszych stron nie mieli możliwości zdążyć na czas: Jan z Antiochii z delegacją swoich biskupów przybył dopiero 24 czerwca, a legaci papiescy dopiero 10 lipca. List Kapreola z Kartaginy, który zamieszczamy, gdyż został wprowadzony do akt soborowych, informuje, że zaproszenie do Afryki dotarło dopiero w czasie Wielkanocy. Nie było więc możliwości zwołania synodu i wyboru delegatów.
Cyryl zdołał przekonać przybyłych na czas biskupów, aby sobór rozpocząć 22 czerwca, mimo nieobecności wielu i protestów Kandydiana, delegata cesarskiego dla kontrolowania prawidłowości obrad. Na pierwszej sesji przeczytano nicejskie Credo i stwierdzono, że zgadza się z nim list Cyryla do Nestoriusza, natomiast nie zgadza się odpowiedź Nestoriusza. Przeczytano też inny list Cyryla do Nestoriusza z dołączonymi 12 anatematyzmami, z roku 430. Nestoriusza potępiono i tym zakończono obrady. Przygotowany na takie rozwiązanie lud efeski przyjął wychodzących z kościoła wiwatami.
Po przybyciu Jana z Antiochii ten nie zaakceptował ustaleń i zwołał «swój» sobór, na którym potępiono Cyryla i biskupa Efezu Memnona. 22 lipca sobór «Cyrylowy» potępił Jana i ustalił dekret o niezmienności Credo nicejskiego.
Cesarz nie zaakceptował żadnych z powyższych ustaleń – choć kazał Nestoriuszowi wrócić do swego klasztoru w Antiochii – i rozwiązał zgromadzenie. Uchwały «cyrylowe» zatwierdził papież Sykstus III w 432 roku.
Dopiero w dwa lata później, 23 kwietnia 433 roku doszło do podpisania ugody pomiędzy Cyrylem Aleksandryjskim i Janem Antiocheńskim.
BIBLIOGRAFIA :
List Kapreola z Kartaginy do Soboru: ACO cz. 1, II, 64-65; PLS 3, 259-260 (łacina oryginału); tekst grecki: tłum. polskie: BOBER A., Kapreola Kartagińskiego list do Soboru Efeskiego, VoxP 8 (1988), z. 15, 1039-1042.
2 List Cyryla: ACO część 1, I, 1, 25-28 (greka); cz. 1, V, 337-340 (łacina z kolekcji Quesneliana).
2 List Nestoriusza: ACO cz. 1, I, 1 29-32 (greka); cz. 1, III, 23-26 (łacina Rustyka).
3 List Cyryla do Nestoriusza z 430 roku: ACO cz. 1, I, 1-33-42 (greka); cz. 1, V, 236-244 (łacina Dionizego Małego).
Potępienie Nestoriusza: ACO cz. 1, I, 2, 54 (greka); cz. 1, III, 82-83 (łacina Rustyka).
List synodalny: ACO cz. 1, I, 3, 26-28 (greka); cz. 1, IV, 242-243 (łacina z kolekcji Cassino).
Dekret o Symbolu nicejskim: ACO cz. 1, I, 7, 89-106 (greka); cz. 1, III, 120-133 (łacina Rustyka).
Dekret przeciwko mesalianom: ACO cz. 1, I, 7, 117-118 (greka); cz. 1, V, 354-355 (łacina z kolekcji Winteriana).
Dekret o Kościele na Cyprze: ACO cz. 1, I, 7, 122 (greka); cz. 1, V, 360 (łacina j.w.)
Formuła pokoju: ACO cz. 1, I, 4, 8-9 (greka); cz. 1, III, 186-187 (łacina Rustyka).
List Cyryla do Jana: ACO cz. 1, I, 4, 17-20 (greka); ACO cz. 1, III, 189-191 (łacina Rustyka).