SESJA 2 (za Pawła III) (czwartek 7 stycznia 1546)
Dekret o sposobie obrad oraz o innych zasadach soborowych
DOKUMENTY PO SESJI DRUGIEJ (za Pawła III)
| SESSIO II (sub Paulo III)1 (die iovis 7. ianuarii 1546)2 |
SESJA 2 (za Pawła III)1 (czwartek 7 stycznia 1546)2 |
| I. Modus vivendi in loco concilii [1] Sacrosancta Tridentina synodus 3 in Spiritu sancto legitime congregata, in ea praesidentibus eisdem tribus apostolicae sedis legatis 4 , agnoscens cum beato Iacobo apostolo, quod omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum 5 , qui iis qui postulant a se sapientiam, dat omnibus affluenter et non improperat 6 eis; et simul sciens, quod initium sapientiae est timor Domini 7 : statuit et decrevit, omnes et singulos christifideles in civitate Tridentina congregatos exhortandos esse (prout exhortatur), ut se a malis et peccatis hactenus commissis emendare ac de cetero in timore Domini ambulare et desideria carnis non perficere 8 , orationibus instare, saepius confiteri, eucharistiae sacramentum sumere, ecclesias frequentare, praecepta denique dominica (quantum quisque poterit) adimplere, necnon quotidie pro pace principum christianorum et unitate ecclesiae privatim orare velint; [2] episcopos vero et quoscunque alios in ordine sacerdotali constitutos, oecumenicum concilium in ea civitate concelebrantes, ut assidue in Dei laudibus incumbere, hostias, laudes et preces offerre, sacrificium missae quolibet saltem die dominico (in quo Deus lucem condidit 9 et a mortuis resurrexit 10 ac Spiritum sanctum in discipulos infudit 11 ) peragere satagant, facientes, sicut idem Spiritus sanctus per Apostolum praecipit, obsecrationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones 12 pro sanctissimo domino nostro papa, pro imperatore, pro regibus et ceteris, qui in sublimitate constituti sunt, et pro omnibus hominibus, ut quietam et tranquillam vitam agamus 13 , pace fruamur et fidei incrementum videamus. [3] Praeterea hortatur, ut ieiunent saltem singulis sextis feriis in memoriam passionis Domini, et eleemosynas pauperibus erogent. In ecclesia autem cathedrali singulis quintis feriis celebretur missa de Spiritu sancto cum laetaniis et aliis orationibus ad hoc institutis 14 ; in aliis vero ecclesiis eadem die dicantur ad minus laetaniae et orationes. Tempore autem, quo sacra peraguntur, collocutiones et confabulationes non fiant, sed ore et animo celebranti assistatur. [4] Et quoniam oportet episcopos esse irreprehensibiles, sobrios, castos, domui suae bene praepositos 15 : hortatur etiam, ut ante omnia quilibet in mensa servet sobrietatem moderationemque ciborum; deinde, cum in eo loco saepe otiosi sermones oriri soleant, ut in ipsorum episcoporum mensis divinarum scripturarum lectio admisceatur 16 . Familiares vero suos unusquisque instruat et erudiat, ne sint rixosi, vinosi, impudici, cupidi, elati, blasphemi et voluptatum amatores; vitia demum fugiant et virtutes amplectantur et in vestitu et cultu et omnibus actibus honestatem prae se ferant, sicut decet ministros ministrorum Dei 17 . [5] Ad haec cum huius sacrosancti concilii praecipua cura, sollicitudo et intentio sit, ut propulsatis haeresum tenebris (quae per tot annos operuerunt terram) catholicae veritatis lux (Iesu Christo, qui vera lux est 18 , annuente), candor puritasque refulgeat et ea, quae reformatione egent, reformentur: ipsa synodus hortatur omnes catholicos hic congregatos et congregandos atque eos praesertim, qui sacrarum litterarum peritiam habent, ut sedula meditatione diligenter secum ipsi cogitent, quibus potissimum viis et modis ipsius synodi intentio dirigi et optatum effectum sortiri possit 19 , quo maturius et consultius damnari damnanda, et probanda probari queant, ut per totum orbem omnes uno ore et eadem fidei confessione glorificent Deum et Patrem Domini nostri Iesu Christi 20 . [6] In sententiis vero dicendis iuxta Toletani concilii statutum 21 , in loco benedictionis considentibus Domini sacerdotibus, nullus debeat aut immodestis vocibus perstrepere aut tumultibus perturbare, nullis etiam falsis vanisve aut obstinatis disceptationibus contendere; sed quidquid dicatur, sic mitissima verborum prolatione temperetur, ut nec audientes offendantur, nec recti iudicii acies perturbato animo inflectatur. [7] Insuper ipsa sacra synodus statuit ac decrevit, quod si forte contigerit, aliquos debito in loco non sedere 22 et sententiam, etiam sub verbo Placet, proferre, congregationibus interesse et alios quoscunque actus facere, concilio durante, nulli propterea praeiudicium generetur nullique novum ius acquiratur. 23 |
Dekret o sposobie obrad oraz o innych zasadach soborowych [1] Święty Sobór Trydencki 3 , w Duchu Świętym prawomocnie zgromadzony, pod przewodnictwem wspomnianych trzech legatów Stolicy Apostolskiej 4 , wyznając wraz ze św. Jakubem Apostołem, że „każde dobro, jakie otrzymujemy, i każdy dar doskonały, zstępują z góry, od Ojca świateł” 5 , który proszącym Go o mądrość „daje wszystkim chętnie, nie wymawiając” 6 , wiedząc zarazem, że „bojaźń Pańska jest początkiem mądrości” 7 , ustala i określa, że wszyscy wierni chrześcijanie razem i z osobna, zgromadzeni w Trydencie, powinni być zachęceni (tak, jak on zachęca) do tego, aby się poprawili ze zła i grzechów dotąd uczynionych, a w przyszłości aby postępowali w bojaźni Bożej i „nie spełniali pożądań ciała” 8 , pilnie oddawali się modlitwie, częściej się spowiadali, przyjmowali sakrament Eucharystii, uczęszczali do kościołów, a przynajmniej spełniali niedzielny obowiązek (o ile każdy z nich jest w stanie), a także aby zechcieli codziennie modlić się prywatnie o pokój wśród władców chrześcijańskich i o jedność Kościoła. [2] Natomiast biskupów oraz wszystkich innych mających święcenia kapłańskie i biorących udział w odprawianiu w tym mieście soboru ekumenicznego, zachęca, aby ciągle się starali o chwałę Bożą, składali ofiary, uwielbienia i modlitwy, aby zatroszczyli się o odprawianie ofiary mszy przynajmniej w niedzielę (kiedy to Bóg stworzył światło 9 , powstał z martwych 10 i uczniom udzielił Ducha Świętego 11 ), aby zanosili, tak jak tenże Duch Święty polecił przez Apostołów: „prośby, modlitwy, wspólne błagania, dziękczynienia” 12 za najświątobliwszego naszego papieża [Pawła III], za cesarza [Karola V], „za królów i za wszystkich sprawujących władzę, abyśmy mogli prowadzić życie ciche i spokojne” 13 , cieszyć się pokojem i ujrzeć wzrost wiary. [3] Sobór zachęca ponadto, aby pościli przynajmniej w piątki, na pamiątkę męki Pańskiej, a także aby udzielali jałmużny ubogim. Natomiast w kościele katedralnym w czwartki odprawiana będzie msza o Duchu Świętym wraz z litaniami i innymi modlitwami w tym celu ustanowionymi 14 . W innych zaś kościołach tego dnia będą odmawiane przynajmniej litanie i modlitwy. Gdy zaś odbywają się nabożeństwa, nie będzie tam rozmów ani pogawędek, ale wszyscy ciałem i duchem mają towarzyszyć sprawującemu nabożeństwo. [4] Ponieważ „biskupi powinni być nienaganni, trzeźwi, przyzwoici, dobrze rządzący własnym domem” 15 , sobór zachęca, aby przede wszystkim zachowywali trzeźwość przy stole i umiar w jedzeniu. Następnie, jako że przy takich okazjach często słucha się próżnej mowy, aby przy stole biskupim zaprowadzono lekturę pism Bożych 16 . Każdy zaś niech pouczy i oświeci swych domowników, aby nie byli kłótliwi, nie oddawali się pijaństwu, aby nie byli bezwstydni, chciwi, pyszni, bluźniący i oddani przyjemności. W końcu niech pierzchną wady, rozwiną się cnoty i w strojach, w sposobie życia i we wszelkim zachowaniu się zagości przyzwoitość, jak przystoi sługom sług Bożych 17 . [5] Szczególna troska, gorliwość i zamiar tego świętego soboru zmierzają do tego, aby po rozproszeniu ciemności herezji (które od tylu lat panują na ziemi), zajaśniał blask i czystość światła prawdy katolickiej (z łaskawości Jezusa Chrystusa, który jest prawdziwą światłością 18 ), i aby odnowiono to, co wymaga reformy. Dlatego synod zachęca wszystkich zgromadzonych oraz mających przybyć tu katolików, szczególnie zaś biegłych w świętych naukach, do starannego i pilnego rozważania, w jaki sposób najlepiej przeprowadzić zamysł synodu, aby mógł on osiągnąć jak najlepsze skutki 19 , aby mądrze i szybko potępiono to, co wymaga potępienia, uznano zaś to, co godne jest uznania, a na całym świecie wszyscy „jednymi ustami” i wyznaniem tej samej wiary „wielbili Boga i Ojca Pana naszego Jezusa Chrystusa” 20 . [6] Zgodnie z dekretem synodu w Toledo 21 , kapłani Pańscy, stojący na miejscu błogosławienia, podczas wyrażania swych opinii, nie mogą w żaden sposób niegodnie podnosić głosu ani przeszkadzać, czyniąc zamieszanie. Nie mogą się również angażować w pozorne bądź próżne spory, ale gdy cokolwiek mają powiedzieć, to niech swe wystąpienia miarkują łagodnością słów, aby nie urażali słuchających, ani prawego osądu nie mącili niespokojnym umysłem. [7] Ponadto święty synod postanawia i określa, że gdyby się zdarzyło, że ktoś nie zajmowałby swego właściwego miejsca 22 , a oddałby głos, choćby słowami: Zgadzam się, to podczas obecności na posiedzeniach i w innych działaniach w czasie soboru, nic z tego nie wyniknie ani nie uzyska żadnego nowego uprawnienia. 23 |
DOKUMENTY PO SESJI DRUGIEJ (za Pawła III) 24
1 Tekst według: CTr 4, 554-555. Uczestnicy sesji: CTr 4, 561-564.
2 Porządek sesji 2: pełna relacja w CTr 4, 547n. Modlitwa: a) rano bp Jan Fonseca odprawił w katedrze mszę świętą o Duchu Świętym; b) bp Koriolan Martirano wygłosił przemówienie (tekst w: CTr 4, 557-561); c) kard. del Monte odmówił modlitwy: Adsumus Domine… oraz Mentes nostras i trzy razy pobłogosławił synod; c) odśpiewano litanie, kard. del Monte odmówił modlitwę: Da quaesumus ecclesiae…; d) diakon odśpiewał Ewangelię J 10, 11-16 (Ja jestem dobrym pasterzem). Podczas obrad odczytano: a) pouczenie legatów skierowane do Ojców soborowych (CTr 4, 548-553; b) bullę Pawła III z 17 kwietnia 1545 zakazującą przełożonym wysyłania na sobór swoich przedstawicieli (CTr 4, 404-406); c) breve papieskie o ustanowieniu trzech legatów (CTr 4, 442 nr 338); d) dekret soborowy.
3 Słowa «synodus» oraz «concilium» (podobnie jak w poprzednich soborach)
Ojcowie soborowi używali zamiennie; zob. powyżej sesja 1: «sacrum Tridentinum et generale concilium»; tutaj: «Tridentina synodus» oraz poniżej nr [6]: «iuxta Toletani concilii». Ze względu na rozróżnienie w języku polskim wyrażenie synodus Tridentina oddajemy zazwyczaj «Sobór Trydencki». O tym, co synody i sobory twierdziły o swej reprezentatywności oraz jak określały siebie – por. CTr 5, 47-50.
4 Legaci – zob. powyżej sesja 1 przypis 1.
5 Jk 1, 17.
6 Jk 1, 5.
7 Ps 110, 10; Syr 1, 16; por. Prz 1, 7; 9, 10.
8 Ga 5, 16; por. 1 P 2, 11.
9 Por. Rdz 1, 3.
10 Por. 1 Kor 15, 4.
11 Por. Dz 2, 1-4.
12 1 Tm 2, 1.
13 Por. 1 Tm 2, 1-2.
14 Por. Sobór w Konstancji, sesja 1, 11 (DSP 3, 34n); sesja 11 (DSP 3, 100).
15 Por. 1 Tm 3, 2-4.
16 Por. Synod w Toledo III (589), kan. 7 (Mansi 9, 994; V IVES 127); synod w Reims (813), kan. 17 (Mansi 14, 76); Decretum Gratiani, D. XLIV, cap. 11 (159).
17 «Ministros Dei» – por. 2 Kor 6, 4; zapewne też aluzja do «servus servorum Dei».
18 Por. J 1, 9.
19 Por. Sobór w Konstancji, sesja 1, 17 (DSP 3, 36-39).
20 Rz 15, 6; 1 P 2, 12: «glorificent Deum».
21 Por. synod w Toledo XI (675), kan. 1 (Mansi 11, 137; V IVES 354n); Sobór w Konstancji, sesja 1, 18 (DSP 3, 39 z notą 20).
24 Tekst w CTr 4, 565-578. Kongregacje generalne: 13 I (o tytułach dekretów soborowych); 18 I; 22 I (decyzja o równoczesnym podejmowaniu spraw dogmatycznych i dotyczących reformy Kościoła, CTr 4, 572: synodum in materiis pertractandis decidendisque agere debere simul de dogmatibus et reformatione, adeo ut in qualibet sessione duo decreta publicari debeant, unum de fide, alterum de moribus); 26 I (podzielono Ojców soborowych na trzy grupy, w każdej był jeden z trzech legatów); 29 I; 2 II; 3 II (podpisano dekrety przygotowane na sesję 3).