SESJA 4 (za Pawła III) (czwartek 8 kwietnia 1546)
I. Przyjęcie Ksiąg świętych i Tradycji apostolskich
II. Przyjęcie wydania biblii zwanej Wulgatą oraz o sposobie interpretacji Pisma Świętego
III. Zapowiedź przyszłej sesji
DOKUMENTY PO SESJI 4 (za Pawła III)
[I. Pytania i odpowiedzi o grzechu pierworodnym]
I/A. Pytania dotyczące grzechu pierworodnego
[I/B. Odpowiedzi na pytania dotyczące grzechu pierworodnego]
II. Opinie papieży i synodów na temat poznania, przekazu i zła grzechu pierworodnego
III. Zestawienie opinii o poznaniu, przekazywaniu i karze za grzech pierworodny
IV. Zestawienie opinii ojców o lekarstwie i jego skutkach na grzech pierworodny
V. Herezje o grzechu pierworodnym
| SESSIO IV (sub Paulo III) 1 (die iovis 8. apr. 1546) 2 |
SESJA 4 (za Pawła III) 1 (czwartek 8 kwietnia 1546) 2 |
| I. Recipiuntur libri sacri et traditiones apostolorum [1] Sacrosancta oecumenica et generalis Tridentina synodus, in Spiritu sancto legitime congregata, praesidentibus in ea eisdem tribus apostolicae sedis legatis3, hoc sibi perpetuo ante oculos proponens, ut sublatis erroribus puritas ipsa evangelii in ecclesia conservetur, quod promissum ante per prophetas in scripturis sanctis 4 Dominus noster Iesus Christus Dei Filius proprio ore primum promulgavit, deinde per suos apostolos tamquam fontem omnis et salutaris veritatis et morum disciplinae omni creaturae praedicari iussit5; [2] perspiciensque, hanc veritatem et disciplinam contineri in libris scriptis et sine scripto traditionibus, quae ab ipsius Christi ore ab apostolis acceptae, aut ab ipsis apostolis Spiritu sancto dictante quasi per manus traditae 6 ad nos usque pervenerunt, orthodoxorum patrum exempla secuta, omnes libros tam veteris quam novi testamenti, cum utriusque unus Deus sit auctor, nec non traditiones ipsas, tum ad fidem, tum ad mores pertinentes, tamquam vel oretenus a Christo, vel a Spiritu sancto dictatas et continua successione in ecclesia catholica conservatas, pari pietatis affectu ac reverentia suscipit et veneratur. [3] Sacrorum vero librorum indicem huic decreto adscribendum censuit7, ne cui dubitatio suboriri possit, quinam sint, qui ab ipsa synodo suscipiuntur. Sunt vero infrascripti. Testamenti veteris: quinque Moysis, id est Genesis, Exodus, Leviticus, Numeri, Deuteronomium; Iosue, Iudicum, Ruth, quatuor Regum, duo Paralipomenon, Esdrae primus et secundus, qui dicitur Nehemias, Tobias, Iudith, Esther, Iob, Psalterium Davidicum centum quinquaginta psalmorum, Parabolae, Ecclesiastes, Canticum Canticorum, Sapientia, Ecclesiasticus 8 , Isaias, Ieremias cum Baruch, Ezechiel, Daniel, duodecim prophetae minores, id est Osea, Ioel, Amos, Abdias, Ionas, Michaeas, Nahum, Habacuc, Sophonias, Aggaeus, Zacharias, Malachias; duo Machabaeorum primus et secundus. Testamenti novi: quatuor evangelia, secundum Matthaeum, Marcum, Lucam, Ioannem; Actus Apostolorum a Luca evangelista conscripti, quatuordecim epistolae Pauli apostoli, ad Romanos, duae ad Corinthios, ad Galatas, ad Ephesios, ad Philippenses, ad Colossenses, duae ad Thessalonicenses, duae ad Timotheum, ad Titum, ad Philemonem, ad Hebraeos; Petri apostoli duae, Ioannis apostoli tres, Iacobi apostoli una, Iudae apostoli una, et Apocalypsis Ioannis apostoli. [4] Si quis autem libros ipsos integros cum omnibus suis partibus, prout in ecclesia catholica legi consueverunt et in veteri vulgata latina editione habentur, pro sacris et canonicis non susceperit, et traditiones praedictas sciens et prudens contempserit: anathema sit. [5] Omnes itaque intelligant, quo ordine et via ipsa synodus post iactum fidei confessionis fundamentum sit progressura, et quibus potissimum testimoniis ac praesidiis in confirmandis dogmatibus et instaurandis in ecclesia moribus sit usura 9 . |
I. Przyjęcie Ksiąg świętych i Tradycji apostolskich [1] Święty, ekumeniczny i generalny Sobór Trydencki, w Duchu Świętym prawomocnie zgromadzony, pod przewodnictwem wspomnianych trzech legatów Stolicy Apostolskiej3, stawia sobie zawsze przed oczyma, aby po zniszczeniu błędów utwierdzić w Kościele czystość Ewangelii, którą wcześniej przyobiecaną przez Proroków w Pismach Świętych 4 najpierw własnymi ustami ogłosił nasz Pan Jezus Chrystus, a następnie przez swoich apostołów polecił głosić każdemu stworzeniu jako źródło wszelkiej zbawiennej prawdy i nauki dotyczącej obyczajów 5 . [2] [Sobór] dostrzega również, że prawda ta i nauka zawierają się w księgach spisanych i w tradycjach niepisanych, które – przyjęte przez apostołów z ust samego Chrystusa bądź przez nich samych przekazane jakby z ręki do ręki 6 – dzięki podpowiedzi Ducha Świętego – dotarły aż do nas. Postępując za przykładem prawowiernych ojców, z jednakową pobożnością i poważaniem przyjmuje oraz czci wszystkie Księgi zarówno Starego, jak i Nowego Testamentu, gdyż Bóg jest jednym autorem ich obu, a także Tradycje należące zarówno do dziedziny wiary, jak i obyczajów, ustnie przekazane przez Chrystusa lub podane przez Ducha Świętego i w nieprzerwanym następstwie przechowywane w Kościele katolickim. [3] Sobór ustalił, aby do tego dekretu dołączyć wykaz świętych Ksiąg 7 , aby nikt nie mógł wątpić, które Księgi są przez niego przyjmowane. Przyjmuje zaś poniżej wymienione. Stary Testament: pięć Ksiąg Mojżesza, to znaczy Rodzaju, Wyjścia, Kapłańską, Liczb, Powtórzonego Prawa; Jozuego; Sędziów; Rut; cztery Królewskie; dwie Kronik; pierwszą i drugą Ezdrasza (zwaną Nehemiasza); Tobiasza; Judyty; Estery; Hioba; Psałterz Dawidowy obejmujący 150 Psalmów; Przypowieści; Eklezjastesa; Pieśni nad Pieśniami; Mądrości; Eklezjastyka8; Izajasza; Jeremiasza z Baruchem; Ezechiela; Daniela; dwunastu Proroków Mniejszych, to jest: Ozeasza, Joela, Amosa, Abdiasza, Jonasza, Micheasza, Nahuma, Habakuka, Sofoniasza, Aggeusza, Zachariasza, Malachiasza; dwie Machabejskie: pierwszą i drugą. Nowy Testament: cztery Ewangelie: według Mateusza, Marka, Łukasza i Jana; Dzieje Apostolskie napisane przez Łukasza Ewangelistę; czternaście listów Pawła Apostoła: do Rzymian, dwa do Koryntian, do Galatów, do Efezjan, do Filipian, do Kolosan, dwa do Tesaloniczan, dwa do Tymoteusza, do Tytusa, do Filemona oraz do Hebrajczyków; dwa [listy] Piotra Apostoła; trzy Jana Apostoła; jeden Jakuba Apostoła, list Judy Apostoła; Apokalipsę Jana Apostoła. [4] Jeśli ktoś tych Ksiąg nie przyjmie jako świętych i kanonicznych w całości, wraz ze wszystkimi ich częściami, tak jak w Kościele katolickim są one czytane i przyjmowane w dawnym wydaniu łacińskim Wulgaty, a wspomnianymi Tradycjami świadomie i dobrowolnie wzgardzi, niech będzie wyklęty. [6] Wszyscy niech więc wiedzą, w jakim porządku i w jaki sposób synod będzie postępował, po położeniu fundamentu w wyznaniu wiary, a zwłaszcza jakich świadectw i środków będzie używał dla utwierdzenia dogmatów i odnowy obyczajów w Kościele 9 . |
| II. Recipitur vulgata editio bibliae praescribiturque modus interpretandi sacram scripturam [1] Insuper eadem sacrosancta synodus considerans, non parum utilitatis accedere posse ecclesiae Dei, si ex omnibus latinis editionibus, quae circumferuntur sacrorum librorum, quaenam pro authentica habenda sit, innotescat: statuit et declarat, ut haec ipsa vetus et vulgata editio, quae longo tot saeculorum usu in ipsa ecclesia probata est, in publicis lectionibus, disputationibus, praedicationibus et expositionibus pro authentica habeatur, et quod nemo illam reiicere quovis praetextu audeat vel praesumat. [2] Praeterea ad coercenda petulantia ingenia decernit, ut nemo, suae prudentiae innixus, in rebus fidei et morum, ad aedificationem doctrinae christianae pertinentium, sacram scripturam ad suos sensus contorquens 10 , contra eum sensum, quem tenuit et tenet sancta mater ecclesia, cuius est iudicare de vero sensu et interpretatione scripturarum sanctarum, aut etiam contra unanimem consensum patrum ipsam scripturam sacram interpretari audeat, etiamsi huiusmodi interpretationes nullo unquam tempore in lucem edendae forent. Qui contravenerint, per ordinarios declarentur et poenis a iure statutis puniantur. [3] Sed et impressoribus modum in hac parte, ut par est, imponere volens, qui iam sine modo, hoc est, putantes sibi licere quidquid libet, sine licentia superiorum ecclesiasticorum ipsos sacrae scripturae libros et super illos adnotationes et expositiones quorumlibet indifferenter, saepe tacito, saepe etiam ementito prelo et, quod gravius est, sine nomine auctoris imprimunt, alibi etiam impressos libros huiusmodi temere venales habent: [4] decernit et statuit, ut posthac sacra scriptura, potissimum vero haec ipsa vetus et vulgata editio quam emendatissime imprimatur, nullique liceat imprimere vel imprimi facere quosvis libros de rebus sacris sine nomine auctoris, neque illos in futurum vendere aut etiam apud se retinere, nisi primum examinati probatique fuerint ab ordinario, sub poena anathematis et pecuniae in canone concilii novissimi Lateranensis apposita 11. [5] Et si regulares fuerint, ultra examinationem et probationem huiusmodi licentiam quoque a suis superioribus impetrare teneantur, recognitis per eos libris iuxta formam suarum ordinationum. [6] Qui autem scripto eos communicant vel evulgant, nisi antea examinati probatique fuerint, eisdem poenis subiaceant, quibus impressores. Et qui eos habuerint vel legerint, nisi prodiderint auctorem, pro auctoribus habeantur. [7] Ipsa vero huiusmodi librorum probatio in scriptis detur atque ideo in fronte libri, vel scripti vel impressi, authentice appareat. Idque totum, hoc est et probatio et examen, gratis fiat, ut probanda probentur, et reprobentur improbanda. [8] Post haec temeritatem illam reprimere volens, qua ad profana quaeque convertuntur et torquentur verba et sententiae sacrae scripturae, ad scurrilia scilicet, fabulosa, vana, adulationes, detractiones, superstitiones, impias et diabolicas incantationes, divinationes, sortes, libellos etiam famosos: mandat et praecipit ad tollendam huiusmodi irreverentiam et contemptum, et ne de cetero quisquam quomodolibet verba scripturae sacrae ad haec et similia audeat usurpare, ut omnes huius generis homines, temeratores et violatores verbi Dei, iuris et arbitrii poenis per episcopos coerceantur. |
II. Przyjęcie wydania biblii zwanej Wulgatą oraz o sposobie interpretacji Pisma Świętego [1] Ponadto święty synod, biorąc pod uwagę, że może być nader korzystnym dla Kościoła Bożego, jeżeli któreś spośród wszystkich wydań łacińskich obejmujących święte Księgi będzie uważane za autentyczne, postanawia i wyjaśnia, aby to stare i powszechnie uznane wydanie, które będąc w użyciu przez tyle stuleci zdobyło sobie uznanie w Kościele, było traktowane jako autentyczne w nauczaniu publicznym, w dysputach, kazaniach i wykładach, a także by nikt nie ważył się ani nie ośmielał, pod żadnym pozorem, go odrzucać. [2] Oprócz tego dla poskromienia lekkomyślności myślenia [sobór] postanawia, aby nikt w oparciu o własne sądy dotyczące wiary i moralności, należące do gmachu nauki chrześcijańskiej, nie dostosowywał Pisma Świętego do swoich opinii 10 , wbrew rozumieniu, które utrzymywała i utrzymuje święta Matka Kościół. Do niego należy podawanie prawdziwego sensu i wyjaśnianie Pisma Świętego. Niech też nikt nie komentuje Pisma Świętego wbrew jednomyślnej opinii ojców, nawet gdyby komentarze takie nigdy nie miały być publikowane. Ordynariusze ujawnią takie przypadki i na winnych nałożą kary ustanowione w prawie. [3] [Sobór] chce też określić zasady obowiązujące drukarzy, którzy obecnie działają dowolnie, to znaczy uważają, że wszystko im wolno i bez pozwolenia przełożonych kościelnych drukują księgi Pisma Świętego oraz uwagi i wyjaśnienia niezależnie od ich autorstwa, czasem ukrywając, czasem podając fikcyjną nazwę drukarni, a nawet – co jeszcze poważniejsze – pomijając imię autora. W dodatku, gdzie indziej wydane tego rodzaju książki odważają się trzymać na sprzedaż. [4] Dlatego [sobór] stwierdza i postanawia, aby w przyszłości Pismo Święte, a zwłaszcza stare wydanie Wulgaty było jak najstaranniej drukowane. Nikomu nie wolno drukować ani polecać druku żadnych publikacji o tematyce religijnej bez podania imienia autora. Nie wolno ich w przyszłości ani sprzedawać ani przechowywać u siebie, o ile nie zostaną zbadane i zatwierdzone przez ordynariusza, pod karą anatemy oraz grzywny nałożonej kanonem ostatniego Soboru Laterańskiego 11 . [5] Gdyby zaś ktoś był zakonnikiem, wtedy oprócz tego sprawdzenia i zatwierdzenia powinien również otrzymać takie pozwolenie od swych przełożonych zakonnych, którzy sprawdzą publikację wedle zasad u nich obowiązujących. [6] Natomiast ci, którzy będą takie publikacje przedstawiać innym lub je rozpowszechniać, bez wcześniejszego sprawdzenia i zatwierdzenia, będą podlegać tym samym karom co drukarze. Z kolei ich posiadacze lub czytelnicy, jeśli nie ujawnią ich autorów, sami zostaną za nich uznani. [7] Zatwierdzenie zaś tego rodzaju książek będzie udzielane na piśmie i w pełnym brzmieniu winno się znajdować na stronie tytułowej książki pisanej ręcznie lub wydrukowanej. Zarówno zatwierdzenie, jak i sprawdzenie przeprowadza się bezpłatnie, aby uznać to, co godne zatwierdzenia i odrzucić to, co godne odrzucenia. [8] Następnie [sobór] chce powstrzymać zuchwałość prowadzącą do profanacji słów i zdań z Pisma Świętego w: żartach, bajkach, czczej gadaninie, pochlebstwach, oszczerstwach, przesądach, bezbożnych i diabelskich przyśpiewkach, przepowiedniach i wróżbach, jak również w paszkwilach. Dla zniesienia tego rodzaju znieważania i pogardy poleca i nakazuje, aby w przyszłości nikt nie ośmielał się używać słów Pisma Świętego w takich i podobnych celach, wszyscy zaś zuchwalcy i gwałciciele Słowa Bożego, zostali ukarani przez biskupów zgodnie z prawem i wyrokiem sądu. |
| III. Indictio futurae sessionis Item haec sacrosancta synodus statuit et decernit, proximam futuram sessionem tenendam et celebrandam esse feria quinta post sacratissimum festum proximum Pentecostes. |
III. Zapowiedź przyszłej sesji Ponadto, święty synod postanawia i zarządza, że następną sesję należy podjąć i przeprowadzić w czwartek po najbliższym święcie Zesłania Ducha Świętego. |
1 Tekst według: CTr 5 (1911), 91-92. Uczestnicy sesji: CTr 5, 101-104.
2 Porządek sesji 4: pełna relacja w CTr 5, 90n). Modlitwa: a) abp Sassari (Sardenia) Salvator Alepus odprawił mszę świętą o Duchu Świętym; b) generał serwitów Augustyn Bonucius wygłosił przemówienie (tekst w: CTr 5, 95-101); c) kard. del Monte odmówił modlitwy (zob. sesja 1); d) diakon odśpiewał Ewangelię Mt 7, 15 (Strzeżcie się fałszywych proroków); e) odśpiewano Veni creator Spiritus. Podczas obrad odczytano: a) trzy dekrety soborowe; b) mandatum cesarza Karola V (CTr 4, 392-393 nr 287); c) mandatum cesarza Karola V (CTr 5, 67 w. 19n nr 29); d) propositio Franciszka z Toledo (CTr 5, 68 w. 36n nr 29); e) odpowiedź in admissione oratoris Caesarei (CTr 5, 83 w. 4n nr 33).
3 Zob. powyżej sesja 1 przypis 1.
4 «Per prophetas in scripturis sanctis» – Rz 1, 2; por. także Jr 31, 22n; Iz 53, 1; 55, 5; 61, 1 i inne.
5 Por. Mt 28, 19-20; Mk 16, 15-16.
6 Por. 2 Tes 2, 14.
7 Por. Sobór w Bazylei-Ferrarze-Florencji-Rzymie, Florencja, sesja 11, Bulla unii z Koptami 8, 3-4 wraz z przypisem 34 (DSP 3, 584-587). W sprawie innych świadectw Kościoła dotyczących świętych ksiąg i rozpatrywanych na soborze, por. CTr 5, 5-6. 14-18. 91 przypis 4.
8 Czyli Mądrość Syracha.
9 W zdaniu tym – jak się wydaje – Ojcowie soborowi wskazują na przedstawione w poprzedniej sesji wyznanie wiary oraz na wymienione powyżej tradycje spisane (księgi Starego i Nowego Testamentu) oraz niespisane, jako na potrójne źródło teologii soborowej.
10 Por. Decretum Gratiani C. XXIV, q. 3, cap. 27 (z: H IERONIM , GaKom II, 4; PL 26, 417A) oraz cap. 39 §70 (z: I ZYDOR Z S EWILII , Etymologie VIII, 5; PL 82, 305A) (997-998. 1006). «Sensus contorquens» – zob. poniżej sesja 13, I, rozdz. 1: «sensum detorqueri».
11 Zob. powyżej Sobór Laterański V, sesja 10: III, 6.
| ACTA POST SESSIONEM QUARTAM (sub Paulo III) 1 [I. Articuli et responsiones de peccato originali 2 ] |
DOKUMENTY PO SESJI 4 (za Pawła III) 1 [I. Pytania i odpowiedzi o grzechu pierworodnym 2 ] |
| I/A. Articuli de peccato originali (congregatio theologorum; die lunae 24. maii 1546 hora 9) 1. Primum sententiam dicant, quibus vel testimoniis scripturarum vel traditionum apostolicarum usi sunt antiqui patres, concilia et ipsa sedes apostolica contra eos, qui negabant peccatum originale esse. Simul autem explicent, ex quo principio derivetur. Quomodo contrahatur. Et in quos sit diffusum. 2. Explicent qualenam eis videatur hoc peccatum, relictis illis verborum disceptationibus, quae in hac materia ex varietate diffiniendi hoc peccatum facile oriri solent. Sequantur autem exemplum antiquorum conciliorum, quae non per diffinitiones, sed per effectus, cuiusmodi sit hoc peccatum declarant. Dicant ergo, quinam sint huius peccati praecipui effectus. Quam vim habeat in his, qui illi sunt obnoxii. Simul autem declarent, quo pacto hoc peccatum ab aliis distinguatur. 3. Dicant de remedio, quo liberamur ab hoc peccato. Quidnam illud sit. A quo principio derivetur. Quomodo adhibeatur. Quid efficiat in his, qui id acceperunt. An ita radicitus tollat hoc peccatum, ut nulla eius remaneant vestigia. Quod si quaedam adhuc in nobis post acceptum remedium remaneant, declarent, quam vim habeant. [I/B. Summa responsionis ad articulos de peccato originali] 1. Quoad primum [a] Esse peccatum originale probarunt pluribus scripturae locis, sed praecipue: Genesi 8: Sensus enim et cogitatio humani cordis in malum prona est ab adolescentia sua 3 ; et ibi Ambrosius 4 . Ad Ephes. 2 Paulus: Eramus natura filii irae 5 ; et ibi Hieronymus 6 . Levitici etiam 5 7 et cap. 12 8 praecipitur, ut pro pueris offeratur par turturum aut duo pulli columbarum. Quorum unum offerebatur in holocaustum, alterum pro peccato. Non enim offerri potuisset pro peccato, si pueri non habuissent peccatum. – Iob. 14: Quis potest facere mundum de immundo conceptum semine? 9 super quo Gregorius 10 ; et item: Non est infans unius diei mundus in conspectu eius 11 . – Iob. 25: Numquid potest homo apparere mundus natus de muliere? 12 – Ex Psal. 50: Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea 13 . – Ioan. 1: Qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri 14. – Paulus 5 ad Rom. Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, et ita in omnes homines mors pertransiit, in quo omnes peccaverunt 15. Regnavit mors ab Adam usque ad Moysen, etiam in eis, qui non peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae 16. Iudicium ex uno in condemnationem 17. Unius delicto mors regnavit per unum 18. Per unius delictum in omnes homines in condemnationem 19. – Rom. 7: Ego carnalis sum venundatus sub peccato 20. – Rom. 8: Qui autem in carne sunt, Deo placere non possunt 21 . – 1 Corinth. 15: Quoniam in Adam omnes morimur 22 . [b] Probatur idem ex institutione circumcisionis in veteri lege et ex baptismo in nova. [c] Et quod inter ceteros Augustinus 23 lib. 1 contra Iulianum cap. 3 multis auctoritatibus probat, peccatum originale esse. [d] Derivatur autem hoc peccatum ex praevaricatione Adae. [e] Contrahitur per propagationem, non autem imitationem. [f] Diffunditur in omnes homines et inest unicuique proprium. [g] Quae tria 24 probantur ex verbis Pauli, Rom. 5: Per unum hominem peccatum intravit in mundum 25 etc. 2. Quoad secundum [a] Peccatum originale est carentia iustitiae originalis inesse debitae. Item si comparatur ad animam, vocatur infirmitas, foeditas, pronitas, corruptio, vitium, languor naturae; si autem ad corpus, vocatur lex carnis, lex membrorum, tyrannus, fomes, stimulus carnis; 26 si vero ad actus delectabiles, vocatur concupiscentia 27 , concupiscibilitas. [b] Effectus praecipui sunt: mors temporalis et aeterna, concupiscentia excedens limites rationis, pronitas voluntatis ad malum, ignorantia, infirmitas, amissio gratiae, et denique odium Dei. [c] In iis, qui illi sunt obnoxii, habet eam vim, ut constituat eos reos poenae aeternae, inimicos Dei 28 et irae filios 29 et in eas passiones, quae superius dictae sunt. [d] Distinguitur hoc ab aliis peccatis, quia hoc contrahitur natura ex carne infecta per praevaricationem Adae, in ipsa generatione. Alia sunt actualia, quae non committuntur absque consensu. 3. Quoad tertium [a] Remedium, quo liberamur ab hoc peccato, est mors et passio Filii Dei, quae per baptismum applicatur, quod est sacramentum fidei. [b] Effectus autem eius remedii est, ut reconciliet nos Deo, liberet a reatu poenae aeternae, constituat nos Dei filios, Christi fratres, et haeredes regni coelorum 30 . [c] Remanet autem post hoc peccatum concupiscentia. Quae relicta est propter spirituale exercitium, ut contra eam iugiter pugnans victoriae coronam accipiat. Qui enim legitime certaverit coronabitur 31 . Item relictae sunt aliae (ut ipsi dicebant) poenalitates, ut ignorantia, infirmitas etc. In quarum figura dicitur Iudicum 3: Hae sunt gentes, quas Dominus dereliquit, ut erudiret in eis Israelem, et postea discerent filii eorum certare cum hostibus, et habere(nt) consuetudinem praeliandi 32 . [d] Relicta etiam est mors temporalis, cuius causam refert August. 13 de Civ. Dei 33 : ne videlicet ipsa fides et eius invisibile praemium enervetur; ex Deique ineffabili misericordia factum est, ut id quod in poenam peccati iuste sancitum est, transeat in arma virtutis, et fiat iusti meritum etiam supplicium peccatoris. |
I/A. Pytania dotyczące grzechu pierworodnego (kongr. teologów; poniedziałek 24 maja 1546) 1. Najpierw, niech [teolodzy] powiedzą, jakich świadectw Pisma i tradycji apostolskich używali starożytni ojcowie, synody oraz Stolica Apostolska przeciwko zaprzeczającym istnieniu grzechu pierworodnego? Niech wyjaśnią zarazem, z jakiego on pochodzi źródła? W jaki sposób się go zaciąga i na kogo przeszedł? 2. Niech wyrażą własne opinie na temat grzechu pierworodnego, porzuciwszy roztrząsanie słów, do czego w tej materii zwykle łatwo dochodzi z powodu różnorodności jego definiowania. Niech idą za przykładem starożytnych synodów, które nie definiując, ale podając skutki, określają jakiego rodzaju jest to grzech. Niech powiedzą, jakie są zasadnicze jego skutki? Jaką posiada siłę w tych, którzy są nim obciążeni? Niech też określą, czym różni się on od innych grzechów. 3. Niech powiedzą o lekarstwie, które uwalnia nas od grzechu pierworodnego. Czym ono jest? Skąd pochodzi? W jaki sposób jest udzielane? Co powoduje w tych, którzy go przyjęli? Czy lekarstwo to usuwa go tak gruntownie, że nie pozostaje po nim żaden ślad? Jeżeli po przyjęciu leku zostają w nas do dziś ślady tego grzechu, niech określą, jaką mają moc? [I/B. Odpowiedzi na pytania dotyczące grzechu pierworodnego] 1. Odnośnie do punktu pierwszego: [a] Istnienia grzechu pierworodnego dowodzi wiele fragmentów z Pisma Świętego, szczególnie: Księga Rodzaju, rozdz. 8: „Usposobienie i zamysły ludzkiego serca skłonne są do zła od jego młodości” 3 ; i o tym Ambroży 4 . Paweł do Efezjan, rozdz. 2: „Byliśmy z natury synami gniewu” 5 ; i o tym Hieronim 6 . Księga Kapłańska, rozdz. 5 7 i 12 8 poucza, że za dzieci ofiaruje się parę synogarlic lub dwa młode gołębie, z których jednego składa się w ofierze całopalnej, drugiego za grzech. A nie można byłoby ofiarować za grzech, gdyby dzieci go nie miały. Księga Hioba, rozdz. 14: „Któż może uczynić czystym poczętego z nieczystego nasienia?” 9 , o tym też Grzegorz 10 ; następnie: „W obliczu Jego nie ma czystego dziecka jednodniowego” 11 . Hioba, rozdz. 25: „Czyż człowiek zrodzony z kobiety może okazać się czysty?” 12 Z Psalmu 50: „Oto w nieprawości zostałem poczęty i w grzechach poczęła mnie moja matka” 13 . [Ew. św.] Jana, rozdz. 1: „Którzy nie z krwi, ani z woli ciała, ani z woli męża” 14 . Paweł do Rzymian, rozdz. 5: „Przez jednego człowieka grzech wszedł na świat – a przez grzech śmierć, i w ten sposób śmierć przeszła na wszystkich ludzi – w którym wszyscy zgrzeszyli” 15 . „Śmierć rozpanoszyła się od Adama do Mojżesza nawet nad tymi, którzy nie zgrzeszyli przeniewierstwem na podobieństwo Adama” 16 . „Wyrok potępienia na podstawie jednego” 17 . „Z przestępstwa jednego śmierć zapanowała przez jednego” 18 . „Przez przestępstwo jednego na wszystkich ludzi na potępienie” 19 . Do Rzymian, rozdz.7: „Ja jestem cielesny, zaprzedany grzechowi” 20 . Do Rzymian, rozdz. 8: „Którzy żyją w ciele, Bogu podobać się nie mogą” 21 . Pierwszy do Koryntian, rozdz 15: „Skoro w Adamie wszyscy umieramy” 22 . [b] Istnienia tego grzechu dowodzi się z ustanowienia obrzezania w Starym Prawie oraz chrztu w Nowym. [c] To, że grzech pierworodny istnieje, potwierdza wieloma przykładami między innymi Augustyn 23 w rozdz. 3 pierwszej księgi Przeciwko Julianowi. [d] Pochodzi zaś ten grzech z przeniewierstwa Adama. [e] Zaciąga się go przez pochodzenie, a nie naśladowanie. [f] Przechodzi on na wszystkich ludzi i każdy posiada go jako swój własny. [g] Te trzy punkty 24 potwierdza się słowami Pawła do Rzymian, rozdz. 5: „Przez jednego człowieka grzech wszedł na świat” 25 itd. 2. Odnośnie do punktu drugiego: [a] Grzech pierworodny jest brakiem we wnętrzu koniecznej pierwotnej sprawiedliwości. Jeśli odnosi się go do duszy, mówi się, że jest chorobą, brzydotą, skłonnością, skażeniem, wadą, słabością natury; jeśli do ciała, określany jest prawem ciała, prawem członków, tyranem, zarzewiem, ościeniem ciała; 26 jeśli zaś do czynu związanego z przyjemnością, bywa nazywany pożądaniem 27 lub pożądliwością. [b] Jego zasadniczymi skutkami są: śmierć doczesna i wieczna, pożądanie wychodzące poza granice rozumu, skłonność woli do zła, niewiedza, słabość, utrata łaski i w końcu nienawiść do Boga. [c] W tych, którzy są nim obciążeni, posiada moc, że czyni ich winnymi kary wiecznej, nieprzyjaciółmi Boga 28 , synami gniewu 29 oraz przysparza wskazanych powyżej udręk. [d] Różni się on od innych grzechów, ponieważ natura zaciąga go z ciała skażonego przeniewierstwem Adama, przez samo zrodzenie. Inne grzechy wynikają z działania i nie są popełniane bez zgody, [tego, kto je popełnia]. 3. Odnośnie do punktu trzeciego: [a] Lekarstwem uwalniającym nas od grzechu pierworodnego jest śmierć i męka Syna Bożego, którego udziela się przez chrzest będący sakramentem wiary. [b] Skutkiem tego lekarstwa jest to, że pojednuje nas z Bogiem, uwalnia od winy kary wiecznej, ustanawia nas synami Bożymi, braćmi Chrystusa i dziedzicami królestwa niebieskiego 30 . [c] Po grzechu tym pozostaje jednak pożądanie. Pozostaje ono ze względu na ćwiczenie duchowe, aby stale z nim walcząc otrzymać koronę zwycięstwa. „Kto przepisowo będzie walczył, otrzyma nagrodę” 31 . Pozostają także (jak mówili) inne kary, jak niewiedza, choroba itd. W przenośni mówi o nich Księga Sędziów, rozdz. 3: „Te są ludy, które Pan pozostawił, aby wychować przez nie Izraela, a następnie nauczyć ich synów walczyć z wrogami i posiąść nawyk walczenia” 32 . [d] Pozostała po nim też śmierć doczesna, której przyczynę omawia Augustyn w księdze 13 O państwie Bożym 33 : aby oczywiście nie osłabła wiara i jej niewidzialna nagroda; dzięki niewyrażalnemu miłosierdziu Bożemu stało się, że to, co słusznie zatwierdzono w karze za grzech, przemienia się w oręż cnoty i cierpienie grzesznika staje się zasługą sprawiedliwiego. |
| II. Auctoritates summorum pontificum et conciliorum super peccati originalis cognitione, propagatione et malitia 34 (congregatio generalis; die veneris 28. maii 1546) [1] Articulus de peccato originali non incommode dividi potest in duas partes. Prima est de eius cognitione, propagatione et malitia seu damno, secunda de eius remedio et remedii effectibus. Quod ad primum attinet, de qua nunc agendum est, haec ex decretis summorum pontificum et conciliorum adnotata sint pro faciliori patrum indagatione, ut per ea invitentur ad inquirenda alia et ea addenda, quae pro huius temporis statu deesse videantur. [2] Ex concilio Milevitano, can. 2. [a] Item placuit, ut quicunque parvulos recentes ab uteris matrum baptizandos negat 35 , aut dicit, in remissionem quidem peccatorum eos baptizari, sed nihil ex Adam trahere originalis peccati, quod regenerationis lavacro 36 expietur, unde „fit”(CTr corr. „sit”) consequens, ut in eis forma baptismatis in remissionem peccatorum non vera, sed falsa intelligatur: anathema sit. Quoniam non aliter intelligendum est quod ait Apostolus: Per unum hominem peccatum intravit in mundum et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt 37 , nisi quemadmodum ecclesia catholica ubique diffusa semper intellexit. Propter hanc enim regulam fidei etiam parvuli, qui nihil peccatorum in semetipsis adhuc committere potuerunt, ideo in remissionem peccatorum veraciter baptizantur, ut in eis regeneratione mundetur, quod generatione traxerunt 38 . 39 [b] Item in concilio Carthaginensi 40 sub Bonifacio I repetuntur eadem verba, quae ex concilio supradicto Milevitano recitata sunt. Can. 72. [3] Ex concilio Arausicano, can. 1. Si quis per offensam praevaricationis Adae non totum, id est secundum corpus et animam, in deterius dicit hominem commutatum, sed animae libertate illaesa durante corpus tantummodo corruptioni credit obnoxium, Pelagii errore deceptus adversatur scripturae dicenti: Anima, quae peccaverit, ipsa morietur 41 , et: Nescitis quoniam cui exhibetis vos servos ad obediendum, servi estis eius cui obeditis? 42 et: A quo quis superatur, eius et servus addicitur 43 . 44 [4] Ex eodem concilio, can. 2. Si quis soli Adae praevaricationem suam et non eius propagini asserit nocuisse, aut certe mortem tantum corporis (quae poena peccati est), non autem et peccatum (quod mors est animae) per unum hominem in omne genus humanum transiisse testatur, iniustitiam Deo dabit, contradicens Apostolo dicenti: Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors in omnes homines transiit, in quo omnes peccaverunt 45 . 46 [5] Ex Toletano 12., can. 2. Etenim parvulorum infantium vita originali peccato obnoxia, quae nulli propter aetatem discernendi vel expetendi sensui aptior iudicetur. 47 [6] Ex concilio Florentino de unione Armenorum. Firmiter credit, profitetur et docet, neminem umquam ex viro feminaque conceptum a diaboli dominatu fuisse liberatum. 48 [7] Innocentius I epist. 25 ad concilium Carthaginense. [a] Liberum enim arbitrium olim ille perpessus, dum suis inconsultius utitur bonis, cadens in praevaricationis profunda demersus est; et nihil, quemadmodum exinde surgere posset invenit, suaque in aeternum libertate deceptus huic ruinae iacuisset oppressus. 49 [b] Coelestinus I ep. 1 cap. 4 refert de verbo ad verbum et confirmat, quae in supradicta 25. ep. Innocentius dixerat. 50 [8] Leo Papa ep. 84 ad Aquileiensem episcopum. Sed ab istis (id est Pelagianis) ideo per naturalem industriam dicitur gratiam praevenire, ut quae ad gratiam proprio clara sit studio, nulla videatur peccati originalis vitio servata, ideo etiam parvulos dicunt, si sine baptismo hinc de saeculo exierunt, non posse damnari neque reos in peccato Adae teneri, sed ad regnum Dei vel ad vitam aeternam sine ulla cunctatione venire: cum Apostolus dicat: Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit 51 . 52 [9] Idem Leo ep. 91, can. 9. Ecclesia catholica confitetur, manente quidem illo peccati mortalitatisque contagio quod in prolem a primo parente transcurrit. 53 [10] Idem eadem ep., can. 10. Et quia per primi hominis praevaricationem tota humani generis propago vitiata sit, neminem posse a conditione veteris hominis liberari. 54 |
II. Opinie papieży i synodów na temat poznania, przekazu i zła grzechu pierworodnego 34 (kongregacja generalna; piątek 28 maja 1546) [1] Rozprawę o grzechu pierworodnym można łatwo podzielić na dwie części. Pierwsza dotyczy jego poznania, przekazywania i zła lub kary, druga – lekarstwa na niego i wynikających z uleczenia skutków. W odniesieniu do części pierwszej, którą teraz trzeba podjąć, podano fragmenty z dekretów papieży i synodów w celu ułatwienia ojcom badania, aby zachęcić do poszukiwania i dodania tego, co ich zdaniem brakuje w nich na obecne czasy. [2] Synod w Mileve, kan. 2. [a] Zgodził się, że ktokolwiek przeczy, iż należy udzielać chrztu dzieciom zaraz po urodzeniu 35 , albo mówi, że wprawdzie udziela się im chrztu na odpuszczenie grzechów, ale nie przejęły one od Adama żadnego grzechu pierworodnego, który zmywałoby się w kąpieli odrodzenia 36 , a w konsekwencji rozumie się, że forma ich chrztu na odpuszczenie grzechów jest nieprawdziwa, ale fałszywa – niech będzie wyłączony. Gdyż słów Apostoła: „Przez jednego człowieka grzech wszedł na świat, a przez grzech śmierć, i w ten sposób przeszła na wszystkich ludzi, w którym wszyscy zgrzeszyli” 37 nie należy rozumieć inaczej, niż rozumiał je od zawsze Kościół katolicki na całym świecie. Zgodnie z regułą wiary, także dzieciom, które nie mogły jeszcze popełnić grzechu, rzeczywiście udziela się chrztu na odpuszczenie grzechów, aby przez odrodzenie oczyścić je z tego, co ściągnęły na siebie wskutek zrodzenia 38 . 39 [b] Podobnie synod w Kartaginie za Bonifacego I powtarza te same słowa, które przytoczono powyżej z synodu w Mileve. Kan. 72. 40 [3] Synod w Orange, kan. 1. Jeżeli ktoś twierdzi, że przez obrazę przeniewierstwa Adama nie cały człowiek, to znaczy pod względem ciała i duszy, zmienił się na gorsze, ale wierzy, że zachował nietkniętą wolność duszy podczas gdy tylko ciało podlega zepsuciu, oszukany błędem Pelagiusza sprzeciwia się Pismu, które mówi: „Dusza, która zgrzeszyła, umrze” 41 , i: „Nie wiecie, że komu oddajecie siebie jako niewolników pod posłuszeństwo, jesteście sługami tego, komu dajecie posłuch?” 42 oraz: „Komu kto uległ, tego jest niewolnikiem” 43 . 44 [4] Ten sam synod [w Orange], kan. 2. Jeżeli ktoś twierdzi, że przeniewierstwo Adama zaszkodziło tylko jemu samemu, a nie jego potomstwu, lub zapewnia, że tylko śmierć ciała (która jest karą za grzech), a nie także grzech (który jest śmiercią duszy) przez jednego człowieka przeszedł na cały rodzaj ludzki, przypisuje Bogu niesprawiedliwość, sprzeciwiając się Apostołowi, który mówi: „Przez jednego człowieka grzech wszedł na świat, a przez grzech śmierć przeszła na wszystkich ludzi, w którym wszyscy zgrzeszyli” 45 . 46 [5] Synod w Toledo 12, kan. 2. Życie małych dzieci obciążone jest grzechem pierworodnym, czego – ze względu na wiek rozróżniania lub pożądania – nie łączy się z żadnym zmysłem. 47 [6] Sobór Florencki w unii z Ormianami. Mocno wierzy, wyznaje i uczy, że nigdy nikt poczęty z mężczyzny i kobiety nie został uwolniony od władzy diabła. 48 [7] Innocenty I, list 25 do synodu w Kartaginie. [a] Doświadczył bowiem niegdyś on [Adam] wolnej woli, gdy nierozważnie użył swoich dóbr, upadając pogrążył się w niezmiernym przeniewierstwie i nie znalazł żadnego sposobu, dzięki któremu mógłby następnie powstać, i oszukany na wieki swoją wolnością, leżałby przygnieciony tym nieszczęściem. 49 [b] Celestyn I, list 1, rozdz. 4 przytacza dosłownie i potwierdza to, co powyżej powiedział Innocenty w liście 25. 50 [8] Leon Wielki, list 84 do biskupa Aquilei. Dlatego mówi się u nich (czyli u pelagian), że łaska pochodzi z naturalnego działania, tak że to co jest własnym w dążeniu do łaski, w żaden sposób nie jest obciążone skażeniem grzechu pierworodnego51. Dlatego też mówią, że dzieci, jeśli opuściły ten świat bez chrztu, nie mogą być karane ani uważane za winne z powodu grzechu Adama, lecz bez żadnej zwłoki mogą wejść do królestwa Bożego lub do życia wiecznego; chociaż Apostoł mówi: „Przez jednego człowieka grzech wszedł na świat, a przez grzech śmierć, i w ten sposób przeszła na wszystkich ludzi” 52 . [9] Tenże Leon Wielki, list 91, kan. 9. Kościół katolicki wyznaje, że bez wątpienia pozostaje skażenie grzechu i śmiertelności, które przeszło na potomstwo z pierwszego rodzica. 53 [10] Tenże Leon Wielki, list 91, kan. 10. Ponieważ przeniewierstwo pierwszego człowieka skaziło całe potomstwo rodzaju ludzkiego, nikt nie może uwolnić się od stanu starego człowieka 54 . |
| III. Summa sententiarum de peccati originalis cognitione, propagatione et damno 55 (congregatio generalis; die lunae 31. maii 1546) [1] Nonnulli censebant, abstinendum a disputationibus super hoc articulo, sed ea circa illum determinanda, quae in aliis conciliis decreta sunt, praesertim quoad eius primam partem 56 ; alii quod an sit et quid sit peccatum originale, non disputandum, cum primum omnes agnoscant et fateantur, secundum sit maxime controversum inter doctores; sed quid remaneat post baptismum, in quo catholici ab haereticis dissentiunt. [2] Qui autem ad dictam primam partem responderunt, dixerunt in summa, quod Adam post eius praevaricationem amisit iustitiam et sanctitatem, in qua constitutus a Deo fuerat 57 ; ac propterea incurrit iram Dei et mortem, iuxta id quod Deus ei antea comminatus fuerat. [3] Quae Adae praevaricatio non solum sibi, sed toti generi humano nocuit poenasque et corporis et animae meruit. [4] Quod peccatum unicuique inest proprium, transfunditurque in nos per propagationem, non imitationem. [5] Qui vero ad proposita particulariter responderunt, dixerunt quoad primum58, peccatum originale esse carentiam iustitiae originalis debitae inesse, vel inordinatum appetitum, concupiscentiam, fomitem, stimulum carnis, vitium et maculam in anima et corpore, necessitatem peccandi. 59 Alii hoc silentio praetereundum putabant, cum de hoc sint variae opiniones. [6] Item peccatum originale constare ex duobus: concupiscentia scilicet et reatu, quorum primum ad corpus, secundum ad animam pertinet. [7] Et quod haec vox peccati originalis primum coeperit ex Irenaeo lib. 3, cum in sacris litteris non habeatur.60 [8] Quoad secundum61. Transfunditur in omnes ex carne infecta ex generatione et natura, deficiente gratia Dei in primo parente post eius peccatum. [9] Quoad tertium62. Damnum est mors temporalis et aeterna, et quod simus filii irae63, et calamitates vel passiones, quas patimur in corpore, ignorantia, amissio gratiae et imaginis Dei, vita poenalis, impedimentum ad regnum coelorum et alia ut notantur Genes.3. [10] Parvuli autem morientes cum hoc peccato non patiuntur poenam aeternam, sed privantur visione divina. [11] Item poena huius peccati praecludit ianuam regni coelestis, perpetuo damnat, affert impotentiam vitiis resistendi et est causa mortis temporalis et aeternae. [12] Quidam censebant, haec tria tantum quoad hanc primam partem a synodo esse determinanda: peccatum originale esse, in omnes homines propagari et poenis aeternis nos afficere. [13] Longe maior pars censuit, excludendam esse beatam Virginem ab hoc peccato. Nonnulli etiam cupiebant decidi et decerni, eam omnino immunem fuisse ab hoc peccato. 64 |
III. Zestawienie opinii o poznaniu, przekazywaniu i karze za grzech pierworodny 55 (kongregacja generalna; poniedziałek 31 maja 1546) [1] Niektórzy utrzymywali, że należy się powstrzymać od dyskusji na ten temat, i określić tylko to, co zostało podjęte na innych synodach, zwłaszcza w odniesieniu do jego pierwszej części 56 ; inni [uważali], że nie trzeba rozpatrywać tego, że czy grzech pierworodny istnieje ani czym jest, gdyż pierwsze wszyscy wiedzą i uznają, drugie zaś stanowi szczególną kontrowersję wśród uczonych; ale to, co pozostaje po chrzcie, w czym katolicy nie zgadzają się z heretykami. [2] Ci, którzy odpowiedzieli na powyższą pierwszą część, stwierdzili: że Adam po sprzeniewierzenu się utracił sprawiedliwość i świętość, w której został ustanowiony przez Boga 57 ; i dlatego popadł w gniew Boga i śmierć, zgodnie z zagrożeniem wcześniej przedstawionym mu przez Boga. [3] Przeniewierstwo Adama zaszkodziło nie tylko jemu, ale całemu rodzajowi ludzkiemu i zasłużyło na kary dla ciała i duszy. [4] Że grzech ten każdy ma w sobie własny i jest on przekazywany w nas przez zrodzenie [w sensie: pochodzenie], a nie naśladowanie. [5] Ci zaś, którzy odpowiedzieli szczegółowo, powiedzieli odnośnie do pierwszego 58 , że grzech pierworodny jest brakiem koniecznej wewnętrznej sprawiedliwości pierwotnej, bądź nieuporządkowaną żądzą, pożądaniem, zarzewiem, ościeniem ciała, wadą i skazą na duszy i ciele, nieuchronnością grzeszenia. 59 Inni uważali, że trzeba to przemilczeć, ponieważ są na ten temat różne opinie. [6] Ponadto, grzech pierworodny składa się z dwóch rzeczy: pożądania i winy, z których pierwsza odnosi się do ciała, druga do duszy. [7] Wyrażenie «grzech pierworodny» pojawiło się z trzeciej księgi Ireneusza, jakkolwiek w Piśmie Świętym nie występuje. 60 [8] Odnośnie do drugiego 61 . Przechodzi na wszystkich ze skażonego ciała ze zrodzenia i natury, z braku łaski Bożej u pierwszego rodzica po jego grzechu. [9] Odnośnie do trzeciego 62 . Karą jest śmierć doczesna i wieczna oraz to, że jesteśmy synami gniewu 63 , niepowodzenia i udręki, które znosimy w ciele, niewiedza, utrata łaski i obrazu Boga, życie pełne trudu, przeszkoda do królestwa niebieskiego oraz inne rzeczy podane w 3 rozdziale Księgi Rodzaju. [10] Dzieci umierające z tym grzechem nie ponoszą wiecznej kary, ale są pozbawione widzenia Boga. [11] Ponadto, kara za ten grzech zamyka bramę królestwa niebieskiego, trwale potępia, przynosi niemoc oparcia się wadom i jest przyczyną śmierci doczesnej i wiecznej. [12] Niektórzy utrzymywali, że tylko te trzy rzeczy stanowiące pierwszą część powinny być przez sobór określone: że grzech pierworodny istnieje, że rozszerza się na wszystkich ludzi oraz że przynosi nam karę wieczną. [13] Ogromna większość uważała, że z tego grzechu należy wykluczyć Błogosławioną Dziewicę. Niektórzy pragnęli także rozstrzygnąć i oświadczyć, że jest ona całkowicie wolna od tego grzechu 64 . |
| IV. Summa sententiarum patrum super peccati originalis remedio et remedii effectibus 65 (congregatio generalis; die veneris et sabbati 4. et 5. iunii 1546) [1] Nonnulli censebant, etiam hanc secundam partem non esse disputandam 66 , sed circa eam id statuendum, quod a summis pontificibus et conciliis iam statutum est, praesertim cum sit articulus fidei, unum baptisma esse in remissionem peccatorum, sitque receptus ab hac sancta synodo in sessione 2 67 ; ac propterea nihil ad proposita responderunt. [2] Alii ad proposita respondentes dixerunt in summa: Remedium peccati originalis esse baptismum vel aquae vel flammae vel sanguinis. [3] – Alii quod primum seu principale remedium sit passio Christi, secundum baptismus, per quem Christi passio applicatur, nisi Deus de sua potentia vellet hominem alio modo ab huiusmodi peccato liberare. [4] – Quidam dixit, remedia esse duo: fidem et baptismum. 68 [5] Quidam addidit, esse quidem unum et illud fidem, cum baptismus non mundet nisi per fidem. Unde vocatur sacramentum fidei. [6] – Quidam etiam dixit, remedium aliud esse liberativum ut communiter in omnes homines per baptismum, aliud praeservativum ut in beata Virgine. [7] – Aliqui dixerunt haec verba tantum: Confitemur unum baptisma in remissionem peccatorum tam actualium quam originalis. [8] – Aliqui haec: Qui crediderit et baptizatus fuerit, hic salvus erit69. [9] Effectus est remissio peccati atque ideo reconciliatio cum Deo, et mundatio ab omni macula peccati. Per baptismum enim ita reatus omnis ac omnis poena peccati tollitur, ut nihil peccati post baptismum remaneat. [10] Concupiscentia autem quae remanet non est peccatum, relictaque est in homine ad coronam et exercitium 70 , ut strenue pugnare possimus et maiori cum gloria certemus. Et licet aliquando ab Apostolo peccatum vocetur 71 , id fit, quia ex peccato est et ad peccatum inclinat72 . [11] – Alii: Effectus est aperire paradisum, mundare hominem a peccato et omni culpa et liberare a poena aeterna, abluere animam ab omni sorde. [12] – Quidam: Effectus est conferre gratiam et virtutes, item delere omnem culpam et omne prorsus peccatum et peccati reatum. Deus nobis Pater exhibetur, datur nobis Spiritus sanctus, filii Dei et fratres Christi efficimur. [13] – Item: Effectus est quod regeneremur, simus nova creatura et ex filiis irae filii Dei efficiamur73. Aufertur enim odium Dei, quod per Adae peccatum incurreramus. [14] – Quidam dixit: Effectus sunt tres74: primus remissio peccatorum75, secundus collatio gratiae 76 , tertius aperitio regni coelestis77. [15] – Alius etiam, quod effectus sit liberatio a manibus satanae, expoliatio inferni, liberatio a morte, adeptio regni coelorum, pacificatio animae, unio et approximatio Deo, sanatio ab infirmitatibus, totalis remissio culpae, actualium et originalis peccati remissio, liberatio a poena inferni, diminutio concupiscentiae, assecutio gratiae et fidei, aperitio regni coelorum. [16] Omnes unanimiter detestati sunt atque damnarunt opinionem lutheranorum, videlicet quod per baptismum non tollatur reatus peccati, sed quod non imputatur. |
IV. Zestawienie opinii ojców o lekarstwie i jego skutkach na grzech pierworodny 65 (kongregacja generalna; piątek i sobota 4 i 5 czerwca 1546) [1] Niektórzy utrzymywali, że nie należy rozpatrywać także drugiej części66, ale postanowić to, co papieże i synody już postanowiły, zwłaszcza że jest wyznanie wiary mówiące, że jest jeden chrzest na odpuszczenie grzechów, przyjęte na sesji drugiej soboru67; dlatego na zadane pytania nie odpowiedzieli. [2] Inni odpowiedzieli: Lekarstwem na grzech pierworodny jest chrzest wody, ognia lub krwi. [3] Inni [mówili], że pierwszym i zasadniczym lekarstwem jest męka Chrystusa, drugim – chrzest, przez który przyjmuje się mękę Chrystusa, o ile Bóg w swej mocy nie zechce w inny sposób uwolnić człowieka od tego grzechu. [4] Ktoś powiedział, że lekarstwa są dwa: wiara i chrzest.68 [5] Ktoś dodał, że właściwie jedno i jest nim wiara, gdyż chrzest nie oczyszcza jak tylko przez wiarę. Dlatego nazywa się sakramentem wiary. [6] Ktoś mówił, że inne jest lekarstwo uwalniające, jak w przypadku ogółu wszystkich ludzi przez chrzest, inne zaś zapobiegające, jak w przypadku Błogosławionej Dziewicy. [7] Niektórzy powiedzieli tylko: Wyznajemy jeden chrzest na odpuszczenie grzechów zarówno popełnionych, jak i pierworodnego. [8] Niektórzy zaś: „Kto uwierzy i zostanie ochrzczony, będzie zbawiony” 69 . [9] Skutkiem jest odpuszczenie grzechu i dlatego pojednanie z Bogiem i oczyszczenie z wszelkiej skazy grzechu. Chrzest bowiem tak usuwa wszelkie przestępstwo i wszelką winę grzechu, że po chrzcie nie pozostaje nic z grzechu. [10] Pożądanie zaś, które pozostaje, nie jest grzechem, a pozostaje w człowieku dla nagrody i ćwiczenia70, abyśmy mogli gorliwie walczyć i z większą chwałą się potykać. I chociaż niekiedy Apostoł nazywa je grzechem 71 , to dlatego, że z grzechu się wywodzi i do grzechu skłania 72 . [11] Inni: Skutkiem jest otwarcie raju, oczyszczenie człowieka od grzechu i wszelkiej winy, uwolnienie od kary wiecznej, obmycie duszy z wszelkiego brudu. [12] Ktoś [inny]: Skutkiem jest udzielenie łaski i cnót oraz wymazanie wszelkiej winy, wszelkiego grzechu i jego przestępstwa. Okazany nam jest Bóg Ojciec i dany Duch Święty, stajemy się synami Boga i braćmi Chrystusa. [13] Podobnie: Skutkiem jest, że jesteśmy odrodzeni, stajemy się nowym stworzeniem i z synów gniewu stajemy się synami Boga73. Znika bowiem nienawiść do Boga, w którą popadliśmy przez Adama. [14] Ktoś powiedział: Skutki są trzy 74 : pierwszym jest odpuszczenie grzechów 75 , drugim – udzielenie łaski 76 , trzecim – otwarcie królestwa niebieskiego 77 . [15] Jeszcze inny: że skutkiem jest wyzwolenie z rąk szatana, wyrwanie z piekła, wybawienie od śmierci, osiągnięcie królestwa niebieskiego, uspokojenie duszy, jedność i bliskość z Bogiem, uzdrowienie z chorób, całkowite odpuszczenie winy, odpuszczenie grzechów popełnionych i pierworodnego, wybawienie od kary piekła, zmniejszenie pożądania, osiągnięcie łaski i wiary, otwarcie królestwa niebieskiego. [16] Wszyscy jednomyślnie brzydzili się i potępili pogląd luteranów, że chrzest nie usuwa przestępstwa grzechu, ale sprawia, że nie zostaje policzone. |
| V. Haereses super peccato originali 78 (congregatio generalis; die mercurii 9. iunii 1546) [1] Primus error est ille notissimus Pelagii, nos non nasci aut etiam concipi peccatores, sive nullam peccati labem ex nostra generatione 79 contrahere. Quem errorem damnavit concilium Milevitanum 80 . [2] Secundus est Valentini, Manichaei et Priscilliani, ex Christiano coniugio natos non contrahere originalis culpae contagionem. Quem errorem damnavit Inno- centius I 81 et profligavit Augustinus 82 lib. de peccatorum meritis et remissione cap. 25. et 26. [3] Tertius est pelagianorum, quem etiam secutus est Erasmus 83 , Paulum ad Rom. 5 huius peccati originalis nullam prorsus facere mentionem. [4] Quartus, quem Pighius 84 sequi videtur, peccatum originale nihil esse in uno quoque nostrum, sed esse dumtaxat ipsam Adae praevaricationem, quae re vera nobis non insit, sed soli Adae. [5] Quintus est Martini Lutheri, concupiscentiam nobis innatam atque inspersam, quae remanet in baptizatis, esse peccatum originale; quae scilicet concupiscentia complete atque praecise sortita sit originalis peccati rationem. [6] Sextus eiusdem Martini Lutheri, originale peccatum esse concupiscentiam ultimo praecepto decalogi notatam. [7] Septimus est Pelagii, peccatum originale esse praevaricationis Adae imitationem. [8] Octavus eiusdem est Pelagii, quem Martinus Lutherus sequitur, ad peccatum huiusmodi expiandum in parvulis baptisma non esse necessarium. [9] Nonus eiusdem etiam Pelagii, ad quem errorem Martinus Lutherus accedere videtur, puellos non baptizatos morientes non damnari, sed salvari et vitae aeternae fieri possessores, licet ad regnum Christi non pertineant 85 . Contra quem errorem late scripsit Augustinus 86 . [10] Decimus est psallianorum, euchitarum, messalianorum et manichaeorum, baptismum infantibus nihil prodesse 87 . Quem errorem etiam anabaptistae sectantur. [11] Undecimus est eorundem anabaptistarum, parvulos in infantia baptizatos rebaptizandos esse. [12] Duodecimus est eorum qui dicunt, quoslibet infantium actus, quamvis ratione careant, esse peccata, atque in eiusmodi consistere peccati originalis rationem, nullaque alia ratione eos esse baptizandos quam ut haec sola peccata expientur. [13] Tertius decimus est eorum qui tenent, non unum esse peccatum originale, sed plura. Quem errorem Magister sententiarum confutat 33. distinctione 88 . [14] Quorum errorum unusquisque hodie suos habet defensores. |
V. Herezje o grzechu pierworodnym 78 (kongregacja generalna; środa 9 czerwca 1546) [1] Pierwszy błąd jest Pelagiusza: nie zostaliśmy urodzeni ani poczęci grzesznikami, albo że żadnej skazy grzechu nie ściągamy na siebie ze zrodzenia 79 . Błąd ten potępił synod w Mileve 80 . [2] Drugi – Walentyna, Manicheusza i Pryscyliana: urodzeni z małżeństwa chrześcijańskiego nie zaciągają skażenia winą pierworodną. Błąd ten potępił Innocenty I 81 oraz obalił Augustyn w księdze drugiej dzieła O karach za grzechy i ich odpuszczeniu, w rozdziale 25 i 26 82 . [3] Trzeci – pelagian, idzie za nim też Erazm 83 : Paweł w rozdziale 5 [listu] do Rzymian, w ogóle nie wspomniał o grzechu pierworodnym. [4] Czwarty, za którym jak się wydaje idzie Pighi 84 : grzech pierworodny nie istnieje w żadnym z nas, ale jest jedynie przeniewierstwem Adama, które w rzeczywistości nas nie dotyczy, tylko jego samego. [5] Piąty – Marcina Lutra: pożądanie wrodzone nam i wlane, które pozostaje w ochrzczonych, jest grzechem pierworodnym; z pożądania w całości i dokładnie wzięło się mówienie o grzechu pierworodnym. [6] Szósty – także Marcina Lutra: grzech pierworodny jest pożądaniem wskazanym w ostatnim przykazaniu dekalogu. [7] Siódmy – Pelagiusza: grzech pierworodny jest naśladowaniem przeniewierstwa Adama. [8] Ósmy – także Pelagiusza, idzie za nim Marcin Luter: w przypadku dzieci dla oczyszczenia z tego grzechu chrzest nie jest konieczny. [9] Dziewiąty – też Pelagiusza, skłania się do niego – jak się wydaje – Marcin Luter: umierające dzieci nieochrzczone nie są potępione, ale zbawione i stają się uczestnikami życia wiecznego, chociaż nie należą do królestwa Chrystusa 85 . Przeciw temu błędowi szeroko pisał Augustyn 86 . [10] Dziesiąty – psallian, euchitów, messalian i manichejczyków: chrzest dzieci nic nie pomaga 87 . Za tym błędem idą także anabaptyści. [11] Jedenasty – anabaptystów: dzieci ochrzczone w dzieciństwie należy ponownie ochrzcić. [12] Dwunasty – tych, którzy mówią: wszystkie czyny dzieci, choćby pozbawione rozumu, są grzechami, i w tym tkwi zasada grzechu pierworodnego, nie ma też żadnego innego powodu, aby trzeba je było chrzcić, jak tylko ten, aby zostały oczyszczone z tych właśnie grzechów. [13] Trzynasty – tych, którzy utrzymują, że grzech pierworodny nie jest jeden, ale jest ich wiele. Błąd ten odpiera Magister sententiarum w dystynkcji 33 88 . [14] Każdy z tych błędów znajduje dzisiaj swoich obrońców. |
1 Tekst w CTr 5, 105-237 (od 13 kwietnia do 16 czerwca 1546). Ważniejsze dokumenty i decyzje podjęte przed sesją 5: 13 kwietnia w Decretum de lectoribus et praedicatoribus nakazano pisanie wprowadzeń do tekstów biblijnych oraz tworzenie katechizmów w językach narodowych (zob. powyżej P3, przypis 1); 24 V – 14 VI: kongregacje o grzechu pierworodnym (CTr 5, 162-228); niektóre z nich podano niżej; ponadto 14 VI: podano świadectwa za i przeciw niepokalanemu poczęciu NMP od św. Augustyna do św. Bonawentury oraz wypowiedź w tej kwestii Soboru we Florencji (CTr 5, 224-226); 16 czerwca podpisano dekrety piątej sesji.
2 Tekst według CTr 5, 163-166.
3 Rdz 8, 21.
4 Por. AMBROŻY Z MEDIOLANU , De Noe et arca 22, 81 (PL 14, 419).
5 Ef 2, 3.
6 Por. HIERONIM ZE STRYDONY , EfKom I, 2 (PL 26, 497CD).
7 Por. Kpł 5, 7: w rzeczywistości mówi o ofiarach przebłagalnych za własne grzechy.
8 Por. Kpł 12, 6-8: mówi o ofiarach przebłagalnych dla oczyszczenia matki z nieczystości związanej z porodem.
9 Hi 14, 4.
10 Por. GRZEGORZ WIELKI , Moralium XII, 52 (PL 75, 985-986).
11 Por. Hi 14, 4-5 (LXX).
12 Hi 25, 4.
13 Ps 51(50), 7.
14 J 1, 13.
15 Rz 5, 12.
16 Rz 5, 14.
17 Rz 5, 16.
18 Rz 5, 17.
19 Rz 5, 18.
20 Rz 7, 14.
21 Rz 8, 8.
22 Por. 1 Kor 15, 22.
23 Por. AUGUSTYN Z HIPPONY , Przeciwko Julianowi, I, 3 (PSP 19/1, 176n; PL 44, 643n).
24 Zob. powyżej punkty d-f.
25 Rz 5, 12n.
26 «Corruptio» – por. Hi 33, 18. 30; «languor», «infirmitas» – por. Iz 53, 4; Mt 4, 23; 9, 35; 10, 1; «stimulus carnis» – por. 2 Kor 12, 7.
27 Zob. poniżej IV, 10.
28 Jk 4, 4.
29 Ef 2, 3.
30 Por. Rz 8, 17; «filii Dei» – por. Rz 8, 16; 1 J 3, 1; «haeredes regni» – por. Jk 2, 5.
31 Por. 2 Tm 2, 5.
32 Sdz 3, 1A. 2.
33 Por. AUGUSTYN Z HIPPONY , O państwie Bożym, XII, 4, tłum. W. Kornatowski, IW PAX 1977, t. 2, 89-90.
34 Tekst według: CTr 5, 170-172.
35 Nie poleca chrzcić małych dzieci TERTULIAN , De baptismo, 18 (SCh 35; PSP 5); chrzest dzieci odrzucali też pelagianie, Henryk z Lozanny, Arnold z Brescii; CYPRIAN Z KARTAGINY , List 64, 2-5 (PSP 1, 215n) jest za udzielaniem chrztu niemowlętom.
36 «Regenerationis lavacro» – por. Tt 3, 5.
37 Rz 5, 12.
38 «Generatio» wskazuje tu nie tyle na urodzenie, co na pochodzenie; zob. poniżej sesja 5: I, 3 odnośny przypis do «propagatio».
39 Synod w Mileve (416), kan. 2 (CCL 149, 361n) = Synod w Kartaginie (418), w Registri Ecclesiae Cartaginensis Excerpta (ogłoszone na synodzie w Kartaginie w 419 roku), kan. 110 (CCL 149, 221; CSP 376-378).
40 Por. Registri Ecclesiae Cartaginensis Excerpta (ogłoszone na synodzie w Kartaginie w 419 roku), kan. 72 z synodu w Kartaginie z 401 roku (CCL 149, 201).
41 Ez 18, 4. 20.
42 Rz 6, 16.
43 Por. 2 P 2, 19.
44 Synod w Orange II (529), kan. 1 (CCL 148A, 55).
45 Rz 5, 12.
46 Synod w Orange II (529), kan. 2 (CCL 148A, 56).
47 Por. synod w Toledo XII (681), kan. 2 (fragment) (V IVES 388).
48 Sobór w Bazylei-Ferrarze-Florencji-Rzymie, Florencja, sesja 11, Bulla unii z Koptami, 12 (DSP 3, 594 w. 23-27); błędnie tu podano, że tekst pochodzi z Bulli unii z Ormianami.
49 Tekst zacytowany według INNOCENTY I, Rescriptum ad concilium Carthaginense (Mansi 3, 1073C); List 29, 6 (PL 20, 586B); także List 181 do synodu w Kartaginie (wśród listów św. Augustyna), 7 (PL 33, 782).
50 Por. CELESTYN I, List do biskupów Galii, cap. 4 (PL 45, 1757).
51 LEON I WIELKI , skażony fragm. Listu do biskupa Akwilei (PL 54, 595B: «Sed ab istis… peccati originalis»).
52 Rz 5, 12.
53 Por. LEON I WIELKI , fragm. Listu do Turribiusza, cap. 9 (PL 54, 684B: «manente quidem… a primo parente transcurrit»).
54 LEON I WIELKI , fragm. Listu do Turribiusza, cap. 10 (PL 54, 685AB).
55 Tekst według: CTr 5, 181.
56 Zob. powyżej P4: II, 1.
57 «Sanctitatem… fuerat» – por. Ef 4, 24.
58 Do «cognitio» wskazanego w tytule.
59 Zob. powyżej P4: I/B, 2a.
60 Por. IRENEUSZ Z LYONU , Adversus haereses, III. W zachowanym tekście terminu tego jednak nie znajdujemy.
61 Do «propagatio» wskazanego w tytule.
62 Do «damnum» wskazanego w tytule.
63 Por. Ef 2, 3.
64 Por. Sobór w Bazylei, sesja 36 (nieuznawana) (DSP 3, 422-425).
65 Tekst według: CTr 5, 195.
66 Zob. powyżej P4: II, 1.
67 Zob. powyżej sesja 3. Być może na początku soboru nie traktowano jeszcze jego otwarcia za sesję pierwszą.
68 «Fidem» – por. Rz 3, 23-25; AUGUSTYN Z HIPPONY , JKom 80, 3; «baptismum» – por. J 3, 5.
69 Mk 16, 16.
70 Zob. powyżej P4: I/B, 3c: «propter spirituale exercitium».
71 Por. Rz